انقباض کپسولی پروتز سینه یکی از عوارضی است که ممکن است بعد از جراحی زیبایی سینه ایجاد شود و باعث تغییر شکل یا سفت شدن غیر طبیعی سینه گردد. بسیاری از بیماران زمانی که دچار درد یا تغییر فرم سینه میشوند، نگران انقباض کپسولی بعد از پروتز میشوند و نمیدانند علت سفت شدن سینه بعد از پروتز چیست و آیا باید پروتز را تعویض کنند یا خیر؟! در این مقاله به صورت کاملاً تخصصی و در عین حال ساده توضیح میدهیم انقباض کپسولی چیست، چرا رخ میدهد، چه علائمی دارد و چگونه درمان میشود تا بتوانید با آگاهی کامل وضعیت خود را ارزیابی کنید.
انقباض کپسولی پروتز سینه چیست؟
پس از قرار گرفتن پروتز در بدن، سیستم ایمنی به صورت طبیعی یک لایه بافت فیبروزی نازک دور آن تشکیل میدهد که به آن کپسول گفته میشود. ایجاد این کپسول کاملاً طبیعی و حتی ضروری است، زیرا پروتز را در جای خود ثابت نگه میدارد.
اما زمانی که این لایه بیش از حد سفت، ضخیم یا منقبض شود، وضعیت غیرطبیعیای به نام انقباض کپسولی پروتز سینه (Capsular contracture) رخ میدهد.
در این حالت، بافت اطراف پروتز بهصورت غیرطبیعی جمع میشود و باعث تغییر شکل سینه، درد، سفتی و جابهجایی پروتز میگردد. این مشکل یکی از دلایل مهم مراجعه بیماران برای جراحی ترمیمی یا تعویض پروتز است و شدت آن از خفیف تا شدید طبقهبندی میشود.
در صورت نیاز به مشاوره تخصصی، فرم زیر را تکمیل کنید تا با شما تماس بگیریم
علائم انقباض کپسولی
علائم انقباض کپسولی بسته به شدت آن متفاوت است. در مراحل اولیه ممکن است بیمار فقط کمی سفتی احساس کند، اما در مراحل پیشرفتهتر مشکلات زیر دیده میشود:
سفتی غیرطبیعی و پیشرونده سینه
پس از جراحی پروتز، احساس سفتی خفیف در چند هفته اول طبیعی است. اما در انقباض کپسولی پروتز سینه، این سفتی:
- بهجای کاهش، با گذشت زمان بیشتر میشود.
- حالت ارتجاعی سینه کم میشود و بیمار احساس کشیدگی دائمی دارد.
- در لمس، سینه حالت سنگ مانند پیدا میکند، نه سفتی ملایم و طبیعی دوران ترمیم.
این پیش رونده بودن سفتی، مهمترین تفاوت با سفتی معمولی پس از عمل است.
تغییر شکل سینه
ظاهر سینه در حالتی طبیعی بعد از پروتز ممکن است کمی ورم داشته باشد، اما شکل کلی آن حفظ میشود. در انقباض کپسولی بعد از پروتز، سینه:
- گردتر و کشیدهتر از حالت طبیعی میشود.
- پروتز به سمت بالا رانده میشود (بهویژه در درجات شدید).
- سینه ممکن است نامتقارن شود و با سینه سالم اختلاف واضح پیدا کند.
- پوست روی سینه ممکن است کشیده یا براقتر دیده شود.
این تغییر شکل برخلاف ورم طبیعی، به مرور بیشتر و واضحتر میشود.
درد یا حساسیت مداوم
احساس درد خفیف پس از جراحی کاملاً طبیعی است و طی چند هفته کاهش مییابد.
اما درد ناشی از انقباض کپسولی:
- بهمرور افزایش مییابد و با فشار یا لمس تشدید میشود.
- بیمار احساس میکند سینه در حال کشش داخلی است.
- گاهی درد به صورت تیر کشیدن یا فشار عمقی احساس میشود.
این درد معمولاً پس از ماههای ابتدایی عمل آغاز میشود، در حالی که درد طبیعی جراحی همیشه روند کاهشی دارد.
جابجایی یا بالا رفتن قابلمشاهده پروتز
بعد از جراحی، ممکن است پروتز کمی بالا باشد، اما با گذشت چند هفته بهطور طبیعی در جای خود مینشیند.
در انقباض کپسولی پروتز سینه:
- پروتز به سمت بالا یا داخل رانده میشود و پایین نمیآید.
- لبه پروتز ممکن است زیر پوست قابل لمستر یا قابل مشاهده شود.
- خط طبیعی زیر سینه تغییر میکند.
این جابجایی برخلاف حالت طبیعی، به جای اصلاح شدن، روزبهروز شدیدتر میشود.
احساس فشار، کشیدگی یا محدودیت حرکت سینه
در هفتههای اول پس از عمل، احساس کشیدگی ملایم هنگام بالا بردن دستها طبیعی است.
اما در انقباض کپسولی بعد از پروتز:
- بیمار احساس میکند چیزی سینه را از داخل به بیرون فشار میدهد.
- حرکت دستها باعث درد و کشیدگی بیشتر میشود.
- سینه دیگر مانند قبل حرکت طبیعی ندارد و سخت و ثابت احساس میشود.
این محدودیت حرکتی یکی از نشانههای اختصاصی درجات متوسط تا شدید انقباض کپسولی است.
نامتقارن شدن سینهها
عدم تقارن جزئی بعد از جراحی رایج و قابل اصلاح است. اما در انقباض کپسولی:
- اندازه، شکل یا جایگاه سینه بهطور مشهود تغییر میکند.
- سینه درگیر معمولاً سفتتر و بالاتر از سینه مقابل دیده میشود.
- حتی در لباس نیز تفاوت کاملاً قابل مشاهده است.
این نامتقارنی معمولاً پیشرونده است و با گذشت زمان بدتر میشود.
ظاهر براق یا کشیده شدن پوست
پوست کمی سفت یا متورم بعد از عمل عادی است، اما:
- در انقباض کپسولی شدید، پوست روی سینه کشیده، نازک یا براقتر به نظر میرسد.
- ممکن است نوک سینه زاویه متفاوتی پیدا کند.
این تغییر به دلیل فشار داخلی پروتز است که نشانه واضحی از سفت شدن بافت اطراف پروتز محسوب میشود.
تفاوت عوارض طبیعی و علائم انقباض کپسولی
| وضعیت | طبیعی بعد از پروتز | نشانه انقباض کپسولی |
|---|---|---|
| سفتی سینه | کاهشی و رو به بهبود | افزایشی و پیشرونده |
| درد | طی ۴–۶ هفته کم میشود | با گذشت زمان بیشتر میشود |
| ظاهر سینه | ورم خفیف، قابل اصلاح | تغییر شکل آشکار و بدتر شونده |
| محل پروتز | بهمرور پایین میآید | بالا میرود یا زاویه پیدا میکند |
| حرکت سینه | طبیعی | محدود و همراه با احساس فشار |
| تقارن | اختلاف ناچیز | نامتقارنی واضح و رو به افزایش |
آیا انقباض کپسولی در همه افراد اتفاق می افتد؟
انقباض کپسولی در همه افراد رخ نمیدهد؛ مطالعات معتبر پزشکی نشان میدهند که فقط برخی از کسانی که پروتز سینه دارند دچار این عارضه میشوند. این واکنش طبیعی بدن به جسم خارجی است. البته اینکه این کپسول بیش از حد نرمال منقبض و ضخیم شود، به چند عامل بستگی دارد.
نقل از وبسایت frontiersin
اگر پس از جراحی دچار هماتوم (لخته یا خونریزی) یا سروما شوید (مایع اطراف پروتز)، یا عفونت رخ دهد، احتمال انقباض کپسولی افزایش مییابد.
همچنین سبک زندگی و شرایط فردی از جمله عواملی مثل: سیگار کشیدن، التهاب پس از عمل و نقص در ترمیم بافت میتوانند ریسک را بالا ببرند. پژوهشی جدید نشان داده که مصرف سیگار، بزرگ بودن بیش از حد پروتز (oversizing) و هماتوم پس از عمل، متغیر هایی هستند که به طور مستقل ریسک انقباض را افزایش میدهند.
علت انقباض کپسولی پروتز سینه چیست؟
در ادامه مهمترین عوامل علمی و پزشکی که میتوانند باعث انقباض کپسولی شوند توضیح داده میشوند.
۱. واکنش طبیعی بدن به جسم خارجی
پروتز سینه یک جسم خارجی است و بدن ممکن است واکنش بیش از حد به آن نشان دهد. این واکنش ایمنی گاهی منجر به تشکیل کپسول ضخیمتر و سفتتر از حد طبیعی میشود.
۲. التهاب و عفونت خفیف
حتی عفونتهای بسیار خفیفی که در ظاهر مشخص نیستند میتوانند باعث فعال شدن سیستم ایمنی و افزایش بافت فیبروزی شوند. همین التهاب پنهان یکی از مهمترین علل انقباض کپسولی پروتز سینه است.
۳. خونریزی یا هماتوم اطراف پروتز
وجود خون خشکشده یا لخته در اطراف پروتز میتواند باعث تحریک بافت و تشکیل کپسول سفت شود. این اتفاق معمولاً در روزهای اول جراحی رخ میدهد.
۴. آسیبهای وارد شده به سینه
ضربه شدید، ورزش سنگین در ماههای اولیه یا فشار مستقیم میتواند باعث تحریک بافت و افزایش احتمال انقباض کپسولی بعد از پروتز شود.
۵. نوع پروتز و سطح آن
برخی مطالعات نشان میدهند که پروتزهای سطح صاف احتمال بیشتری برای ایجاد انقباض کپسولی دارند، در حالی که پروتزهای تکسچرده (دارای سطح زبر) کمتر این مشکل را ایجاد میکنند.
۶. تجمع باکتریهای کمخطر (Biofilm)
برخی پژوهشها نشان میدهند که لایهای از باکتریهای خفیف اطراف پروتز میتواند باعث التهاب طولانیمدت و در نهایت انقباض کپسولی شود.
۷. رادیوتراپی یا درمانهای سرطان
یکی از علتهای شناختهشده سفت شدن سینه بعد از پروتز، انجام رادیوتراپی است، زیرا تابش باعث تغییر کیفیت بافت و افزایش فیبروز میشود.
چرا علت سفت شدن سینه بعد از پروتز همیشه یکسان نیست؟
بدن هر فرد واکنش متفاوتی به پروتز نشان میدهد. برای برخی بیماران هیچوقت انقباض کپسولی رخ نمیدهد، حتی پس از سالها. در حالی که برخی دیگر به دلیل استعداد ژنتیکی، کیفیت متفاوت بافت سینه یا حساسیت سیستم ایمنی، بیشتر در معرض این مشکل هستند.
بنابراین علت سفت شدن سینه بعد از پروتز همیشه یک عامل مشخص نیست و معمولاً ترکیبی از عوامل ایمنی، بافتی و تکنیکی باعث بروز آن میشود.
درجهبندی شدت انقباض کپسولی
پزشکان معمولاً از طبقهبندی بیکر (Baker Grade) برای سنجش این مشکل استفاده میکنند:
بیکر ۱: سینه کاملاً طبیعی و بدون سفتی.
بیکر ۲:سینه کمی سفت است اما ظاهری طبیعی دارد.
بیکر ۳: سفتی قابلتوجه + تغییر شکل قابل مشاهده.
بیکر ۴: سینه بسیار سفت، دردناک و کاملاً بدشکل؛ که در این مرحله معمولاً جراحی توصیه میشود.
درمان انقباض کپسولی
درمان در مراحل اولیه (بیکر ۱ و ۲)
در مراحل خفیف انقباض کپسولی پروتز سینه، پزشک معمولاً درمانهای غیرجراحی را توصیه میکند. این روشها با هدف کاهش التهاب، نرمسازی کپسول و جلوگیری از پیشرفت سفتی به کار میروند. درمانهایی مانند ماساژ تخصصی، مصرف داروهای ضدالتهاب، مکملهای آنزیمی و سونوگرافی تراپی از مهمترین گزینهها هستند. البته این روشها کپسول سفتشده را از بین نمیبرند بلکه فقط احتمال پیشرفت یا علائم را کاهش میدهند. در مراحل پیشرفتهتر، این درمانها معمولاً کافی نیستند.
ماساژ سینه و تکنیکهای اتساع بافتی
ماساژ صحیح سینه پس از جراحی میتواند به حفظ نرمی بافتها کمک کند و از سفت شدن بیشازحد کپسول جلوگیری نماید. ماساژ معمولاً از هفتههای ابتدایی بهصورت ملایم شروع میشود، اما اگر انقباض کپسولی ایجاد شده باشد، ماساژ باید زیر نظر پزشک و بسیار دقیق انجام شود.
تفاوت اصلی ماساژ درمانی با ماساژ معمولی این است که در درمان، هدف باز کردن کپسول و جلوگیری از سفتی بیشتر است، نه فقط بهبود جریان خون.
داروهای ضدالتهاب و مکملهای آنزیمی
پزشک ممکن است از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، مکملهای آنزیمی مثل بروملین یا ویتامین E کمک بگیرد تا التهاب کاهش یابد. این داروها در درجات خفیف تا متوسط مؤثرترند و در مراحل شدید پاسخدهی کمی دارند. نکته مهم این است که بیمار نباید بدون تجویز پزشک از هیچ دارویی استفاده کند، زیرا برخی داروها میتوانند با روند ترمیم پروتز تداخل داشته باشند.
درمان با لیزر کمتوان (LLLT) یا امواج اولتراسوند
لیزر کمتوان و اولتراسوند درمانی، روشهایی غیرتهاجمی هستند که با افزایش متابولیسم سلولی و کاهش التهاب، به نرمتر شدن کپسول کمک میکنند. این روشها برای افراد در مراحل اولیه بسیار مفید است، اما در موارد پیشرفته معمولاً بهتنهایی کافی نیستند. مزیت این درمانها این است که حداقل عوارض را دارند و دوران نقاهت ایجاد نمیکنند.
بازکردن کپسول (Capsulotomy)
در این روش جراح کپسول اطراف پروتز را بهطور داخلی باز میکند تا فشار روی پروتز کم شود و فرم سینه به حالت طبیعی بازگردد. این روش ممکن است باز (با جراحی) یا بسته (بدون برش) انجام شود.
نوع بسته به دلیل احتمال پارگی پروتز و کنترل کمتر توصیه نمیشود.
نوع باز مؤثرتر و ایمنتر است، اما ممکن است احتمال عود وجود داشته باشد. Capsulotomy معمولاً زمانی استفاده میشود که انقباض کپسولی متوسط تا نیمهپیشرفته باشد.
برداشتن کامل کپسول (Capsulectomy)
در انقباض کپسولی شدید (بیکر ۳ و ۴)، بهترین و قطعیترین روش درمان، کپسولکتومی است. در این روش، جراح کل بافت فیبروزی سفت را از اطراف پروتز جدا و خارج میکند.
ویژگیهای این درمان:
- بیشترین میزان موفقیت را دارد
- احتمال عود بسیار کمتر است
- باعث رفع کامل سفتی و درد میشود
این روش معمولاً همراه با تعویض پروتز انجام میشود.
تعویض پروتز همراه با اصلاح محل قرارگیری
در مواردی که انقباض کپسولی پروتز سینه شدید باشد یا دلیل آن به تکنیک جراحی مربوط باشد، جراح ممکن است پروتز را:
- به روی عضله منتقل کند (در صورتی که قبلاً زیر آن بوده است)،
- یا نوع پروتز را تغییر دهد (مثلاً از صاف به تکسچر).
تغییر محل یا نوع پروتز باعث میشود احتمال بازگشت انقباض کپسولی کاهش یابد.
این روش برای بیمارانی که چند بار دچار انقباض شدهاند بسیار مفید است.
استفاده از پروتزهای نسل جدید (Co-hesive Gel)
پروتزهای ژل منسجم جدید، احتمال بروز انقباض کپسولی و واکنش ایمنی شدید را کاهش میدهند. به همین دلیل، در هنگام تعویض پروتز، بسیاری از جراحان ترجیح میدهند از این نسل جدید استفاده کنند تا هم نتیجه زیباتر باشد و هم احتمال عارضه کمتر شود.
استفاده از بافتهای بیولوژیک (ADM) در موارد مقاوم
در موارد بسیار مقاوم یا بیمارانی که چندین بار دچار انقباض شدهاند، ممکن است از ماتریکسهای بیولوژیک (ADM) مانند Alloderm استفاده شود. این بافتها مانند یک لایه محافظ بین پروتز و بافت طبیعی قرار میگیرند و مانع سفت شدن دوباره کپسول میشوند.
این روش پیشرفته است و نیاز به تجربه بالای جراح دارد.
درمان ترکیبی برای موارد مزمن
گاهی لازم است درمانها ترکیب شوند؛ مثلاً:
- کپسولکتومی + تعویض پروتز
- انتقال پروتز به موقعیت جدید + ADM
- لیزر درمانی + داروهای ضدالتهاب در مراحل اولیه
درمان ترکیبی بسته به شرایط بیمار بهترین نتیجه را ایجاد میکند.